و غالب نتوانند گشتن [ عَلى « 1 » أَنْ نُبَدِّلَ ] ما قادريم و توانائيم و كس ما را عاجز نتواند كرد از آنكه بدل كنيم أمثال شما را يعنى شما را ببريم و گروهى ديگر را بياريم همچون شما [ وَ نُنْشِئَكُمْ ] و شما را بيافرينيم در صورتى و خلقتى كه شما ندانيد يعنى در هر صورتى كه ما خواهيم مسخ كنيم و با خوك و بوزينه گردانيم چنان كه با آنان كرديم كه پيش از شما بودند . حسين بن الفضل گفت : معنى آن است كه اعادت درين معنى بخلاف انشاء اوّل است كه اوّل را دانيد كه شما را در أرحام امّهات آفريديم امّا اعادت را ندانيد كه شما را كجا زنده كنيم ؛ آن بىعلم شما باشد بخلاف خلق اوّل . [ سوره الواقعة ( 56 ) : آيات 62 تا 70 ] وَ لَقَدْ عَلِمْتُمُ النَّشْأَةَ الْأُولى فَلَوْ لا تَذَكَّرُونَ ( 62 ) أَ فَرَأَيْتُمْ ما تَحْرُثُونَ ( 63 ) أَ أَنْتُمْ تَزْرَعُونَهُ أَمْ نَحْنُ الزَّارِعُونَ ( 64 ) لَوْ نَشاءُ لَجَعَلْناهُ حُطاماً فَظَلْتُمْ تَفَكَّهُونَ ( 65 ) إِنَّا لَمُغْرَمُونَ ( 66 ) بَلْ نَحْنُ مَحْرُومُونَ ( 67 ) أَ فَرَأَيْتُمُ الْماءَ الَّذِي تَشْرَبُونَ ( 68 ) أَ أَنْتُمْ أَنْزَلْتُمُوهُ مِنَ الْمُزْنِ أَمْ نَحْنُ الْمُنْزِلُونَ ( 69 ) لَوْ نَشاءُ جَعَلْناهُ أُجاجاً فَلَوْ لا تَشْكُرُونَ ( 70 ) و بحقيقت كه شما بدانسته‌ايد و مىدانيد نشأهء اولى را كه ما شما را بيافريديم اوّل بار اگر انديشه كنيد بدانيد كه بر ما متعذّر نباشد و دشوار نيايد بازآفريدن ديگر بار ؛ پس شما چرا انديشه نمىكنيد تا بدانيد كه آنكس كه قادر باشد بر ابتدا هم قادر باشد بر اعاده . اى « 2 » ديديد شما و مىبينيد تخمى را كه به او حراثت مىكنيد و ميكاريد ؟ اى « 3 » شما مىرويانيد آن را يا ما مىرويانيم ؟ ابو هريره از رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم روايت كرد كه مگوئيد « 4 » زرعت و ليكن بگوئيد حرثت ، يعنى خود را « زارع » مخوانيد « حارث » خوانيد كه [ حرث ] كشتن است بشما تعلّق دارد و [ زرع ] رويانيدن است به خدا تعلّق

--> ( 1 ) - أبو الفتوح ( ره ) گفته : « [ عَلى أَنْ نُبَدِّلَ أَمْثالَكُمْ ] « على » تعلّق دارد به « مسبوقين » يقال : هو مسبوق على كذا ؛ أى مغلوب » . ( 2 ) - در بعضى نسخ در هر دو مورد : « هى » ؛ و هر دو بيك معنى است كه « آيا » باشد . ( 3 ) - در بعضى نسخ در هر دو مورد : « هى » ؛ و هر دو بيك معنى است كه « آيا » باشد . ( 4 ) - نصّ روايت بنابر آنچه سيوطى در الدّرّ المنثور ( ج 6 ؛ ص 160 - 161 ) آورده اين است : « و أخرج البزّار و ابن جرير و ابن مردويه و ابو نعيم و البيهقى فى شعب الايمان و ضعّفه عن أبى هريرة قال رسول اللّه ( ص ) : لا يقولنّ أحدكم : زرعت و لكن ليقل : حرثت قال أبو هريرة : أ لم تسمعوا اللّه يقول [ أَ فَرَأَيْتُمْ ما تَحْرُثُونَ أَ أَنْتُمْ تَزْرَعُونَهُ أَمْ نَحْنُ الزَّارِعُونَ ] » .